Semazenler Kaç Saat Döner? Bir Sosyal Adalet Perspektifi
İstanbul’un kalabalığında, bir gün sokakta yürürken fark ettiğim bir şey vardı: Semazenler. Herhangi bir akşamda, bir medreseyi ya da bir dini etkinliği izlerken, Semazenlerin dönerkenki huzurlu ama bir o kadar da güçlü görünümleri insanın içine işler. Ancak o an düşündüm ki, Semazenlerin kaç saat döndüğü ya da dönerken hissettikleri, aslında bizim toplumsal yapımızla, sosyal adaletle, toplumsal cinsiyetle ve çeşitlilikle ne kadar kesişiyor? Semazenler kaç saat döner? sorusunun arkasında, sadece bir mistik deneyim değil, farklı grupların toplumsal hakları, değerleri ve zorlanmaları da bulunuyor.
Semazenler ve Toplumsal Cinsiyet
Semazenlerin dönme süresi belki fiziksel olarak birkaç dakikadan birkaç saate kadar değişebilir. Ancak asıl önemli olan bu döngünün anlamıdır. Semazenler, geleneksel olarak erkeklerdir. Bu, aslında toplumsal cinsiyetin ne kadar derinlere işlediğini gösteriyor. İslami kültürde ve özellikle Mevlevi tarikatında, sema; bir erkeğin Allah’a olan sevgi ve saygısını göstermek için yaptığı bir ritüeldir. Fakat bu durum, kadınların sosyal ve dini ritüellere katılımını engellemiyor olsa da, genelde Semazen olarak kabul edilmek ve sema yapmak erkeklerin sorumluluğunda kalmıştır.
Sokakta, toplu taşımada ya da bir kafede, kadınların daha fazla gözlemlenen ve “görünür” olmaları gerektiği gibi beklentilerle karşılaştığını çokça gözlemliyorum. Kadınlar, toplumsal hayatta sürekli bir “görünürlük” arayışındalar ve bu görünürlük genelde onları daha fazla yargılayan bir gözle şekillendiriyor. Semazenler örneğinde olduğu gibi, hem geleneksel dini figürler hem de toplumsal normlar, kadınların ruhsal ya da kültürel bir ritüele katılımını genellikle dışlar.
Kadınların Ruhsal Pratikleri ve Toplumsal Bariyerler
İstanbul’da bir gün, sosyal bir etkinlik için arkadaşlarım ve ben bir medreseyi ziyaret ettik. Kadınlar da erkekler kadar oradaydı, ama sema yapmayı kendilerine ait bir alan gibi hissedemeyen birçok kadın vardı. O an fark ettim ki, bu tür geleneksel alanlarda, kadınların sadece izleyici olmaları bekleniyor. Kadınların sema gibi bir ritüele katılmaları, toplumsal cinsiyetin yarattığı engellerin görünür bir hali olarak karşımıza çıkıyor.
Bir semazenin kaç saat döneceği, sadece bir performans süresi değil. Aynı zamanda o performansın ardında toplumun belirlediği roller ve beklentilerle nasıl uyum sağlandığının da bir göstergesi. Kadınların toplumsal rollerine dair var olan sınırlar, her alanda olduğu gibi sema da dahil olmak üzere, katılımı ve varlıklarını kısıtlıyor.
Çeşitlilik ve Toplumsal Cinsiyetin Sınırları
Çeşitlilik açısından baktığımızda, Semazenler’in dönerken sadece bir mistik deneyim yaşamadıklarını, aynı zamanda toplumsal çeşitliliğin sınırlarıyla da mücadele ettiklerini görmek mümkün. Semazenler, hem bir toplumsal yapıyı hem de bireysel bir arayışı simgeliyorlar. Bu arayışta, sadece bir kişinin değil, bütün toplumun anlamı, aidiyeti ve kimliği var. Birbirine zıt kutuplardan gelen farklı insanlar, bu ritüelde birleşiyorlar. Ancak bu birleşme, sadece belirli kesimlerin erişebileceği bir şey. Bu da, bir bakıma toplumsal çeşitliliğin dışlanmışlıkla nasıl yüzleştiğini gösteriyor.
Toplumsal cinsiyetin belirlediği sınırlar, çeşitliliğin tam anlamıyla keşfedilmesinin önündeki engellerdir. Bir medreseye girip kadın ve erkek semazenlerin farklı rollerde olduğu bir atmosferde olmak, çeşitliliği görmek adına önemli bir deneyim. Fakat bir yandan da bu, o alandaki eşitsizlikleri ve toplumun farklı kesimlerine ait kişilerin haklarının nasıl daha fazla öne çıkarılması gerektiğini gözler önüne seriyor.
Semazenler Kaç Saat Döner? Toplumsal Adalet ve Erişilebilirlik
Semazenlerin dönerkenki zamanları bir bakıma toplumsal adaletin de bir simgesidir. Çünkü toplumun en temel sorusu şu: “Kim nerede yer alır? Kim bu alana sahip olabilir?” Semazenlerin döndüğü süre aslında, toplumsal adaletin ne kadar eşit paylaşıldığını da simgeliyor. Eğer sema yapma hakkı sadece bir grup insanın elindeyse, geriye kalan gruplar bu kültürel ve ruhsal etkinlikten nasıl faydalanabilir?
Geçenlerde bir arkadaşım, bir toplumsal cinsiyet çalışması üzerinde konuşuyorduk. “Semazenler kaç saat döner?” diye sordu. Bu basit bir soru gibi görünse de, onun ardında çok derin bir anlam vardı: Toplumsal cinsiyetin, çeşitliliğin ve sosyal adaletin döngüsü. Çünkü bir ritüel ve onun katılımcıları arasındaki denge, adaletin sağlandığı ölçüdür.
Semazenler ve Sosyal Adaletin Geleceği
Semazenlerin kaç saat döneceği sorusu, aslında toplumsal adaletin ne kadar ilerleyebileceğini sorgulayan bir soru. İstanbul gibi karmaşık ve kozmopolit bir şehirde, toplumsal çeşitlilik her gün karşımıza çıkıyor. Sokaklarda, işyerlerinde, otobüslerde, semazenlerin dönerkenki ritmik hareketlerini izlerken, aslında toplumsal yapının döngüsünü de izliyoruz. Bu döngüde herkesin eşit bir yeri olmalı. Hem sema yapabilen hem de bu geleneği benimseyebilen bir toplumda, sosyal adaletin hakkaniyetle işlediğini söyleyebiliriz.
Sonuç olarak, Semazenler’in kaç saat döneceği, aslında o dönme süresinin toplumsal yapının nasıl döndüğünü sorgulayan bir soru. Cinsiyet, çeşitlilik ve sosyal adalet açısından her birimiz, bu döngüde birer katılımcıyız. Ve belki de bir gün, sema yapan herkesin, toplumsal sınırlamalardan bağımsız olarak bu mistik ritüele katılabilecek kadar eşit bir dünyada yaşarız.